Brand: evacuatieoefeningen organiseren

Het organiseren van evacuatieprocedures blijft voor veel bedrijven een probleem. Periodieke oefeningen zijn verplicht volgens de arbeidswetgeving. Lees hier hoe je dat aanpakt.

Wat is evacuatie?

Bij evacuatie worden alle bewoners van een gebied of gebouw in veiligheid gebracht.

Ofwel door ze naar buiten te brengen naar een verzamelpunt
Ofwel door ze naar een veilig gebied te brengen (hoogbouw, ziekenhuizen, enz.)

Een evacuatie kan worden uitgelokt in het geval van :

brand of rook
natuurrampen
instortingsgevaar
gaslekken
vrijkomen van giftige producten (tenzij er insluitingsinstructies zijn)
bommeldingen
ernstig persoonlijk letsel (zelfmoord, moord, enz.).

Het vindt plaats in verschillende fasen:

bewoners waarschuwen
hen langs de evacuatieroute leiden, met nauwkeurige instructies en duidelijke, gestandaardiseerde tekens
controleren of alle bewoners het gebouw hebben verlaten
controleer hun aanwezigheid op de verzamelplaats en meld eventuele vermiste personen.

Organiseren en voorbereiden

Organisatie is vaak de achilleshiel van het systeem. Er moet goed opgelet worden, vooral omdat in een noodsituatie de mensen die beschut moeten worden in paniek kunnen raken en bijkomende gevaarlijke situaties de taak vaak bemoeilijken. Er moet dus goed over nagedacht worden om te voorkomen dat er nog meer slachtoffers vallen.

Er moet in het algemeen rekening worden gehouden met menselijk gedrag, de kenmerken van de betrokken personen en de indeling van de ruimte:

personen met mentale of fysieke beperking, zieken, ouderen of jonge kinderen (ziekenhuizen, bejaardentehuizen, crèches, scholen, enz.)
hoogbouw, ondergrondse infrastructuur (tunnels, galerijen, enz.)
speciale risico's (chemisch, biologisch, radiologisch)

Met een goede voorbereiding kun je het evacuatieproces plannen. Het moet vooral duidelijk worden gemaakt aan de teams die belast zijn met de uitvoering en aan het personeel dat moet worden geëvacueerd:

de rollen en missies van elke persoon
initiële training en oefeningen
een lijst met de namen van de verschillende betrokkenen (gidsen en ondersteunend personeel)
bepaling van evacuatieroutes (controle van borden en noodverlichting)
evacuatiemiddelen en uitrusting (evacuatieslangen, stoelen, brancards, enz.)

Wie doet wat?

In een grote vestiging worden de gebouwen verdeeld in zones die worden toevertrouwd aan evacuatieteams. Elk evacuatieteam bestaat uit een evacuatiebegeleider en één of meer ondersteunende medewerkers. Wat hun rol ook is, de leden van de evacuatieteams moeten geruststellend zijn en precieze en duidelijke instructies geven. De evacuatieteams zorgen er te allen tijde dagelijks voor dat de evacuatieroutes en nooduitgangen vrij zijn (vrij van alle obstructies). Als de begeleider afwezig is, neemt een van de ondersteunende medewerkers het over.

1 - Evacuatiegidsen

Hun missie is om :

altijd een lijst hebben van mensen die aanwezig zijn in hun verantwoordelijkheidsgebied
een groep mensen uit hun zone leiden langs de geplande routes, naar de verzamelplaats en daar blijven
een telling uitvoeren van evacués en vermiste personen
de terugkeer naar de werkplek coördineren

2 - Bedienden

Hun missie is om :

controleer of niemand het terrein heeft verlaten door ze te doorlopen (kantoren, kleedkamers, toiletten, enz.)
laat niemand teruggaan
sluit de deuren van de lokalen
informeer de evacuatiegids dat de lokalen die aan het team zijn toevertrouwd leeg zijn.

3 - Andere aanwezigen

Zij moeten :

het gebouw onmiddellijk te verlaten wanneer dit wordt bevolen
volg de gids en volg de instructies van het evacuatieteam op
de deuren achter zich sluiten
rook niet tijdens de evacuatie (echt of tijdens een oefening)

Iedereen wordt enkele weken voor de oefeningen herinnerd aan de evacuatie-instructies en -regels. Alle nieuwkomers (rekruten, tijdelijk personeel, stagiairs, enz.) moeten een training krijgen.

De training omvat :

de samenstelling van het evacuatieteam dat op D-day de leiding neemt
wat te doen bij een evacuatie (verspreiding van het bevel, route, verzamelpunt)
de plaats van de veiligheidsinstructies

Aanstellen en opleiden van begeleiders en ondersteunend personeel

De teams die belast zijn met de evacuatie moeten gekozen worden uit werknemers met sterke leiderschapskwaliteiten die in staat zijn beslissingen te nemen in een stressvolle situatie. Het is niet aan te raden om systematisch lijnmanagers aan te stellen, vooral niet als hun taken vereisen dat ze vaak afwezig zijn.

Het is sterk aanbevolen dat evacuatieteams een theoretische opleiding krijgen over de toe te passen procedures en, voor zover mogelijk, een praktische opleiding over wat te doen in geval van complicaties (gebrek aan zicht, rook die de lokalen binnendringt, temperatuurstijging, brand in trappenhuizen en gangen), idealiter met een kort rollenspel om bijvoorbeeld uit te zoeken waar de brandblussers zich bevinden.

Verzamelpunten

De verzamelplaats is de plaats waar bewoners worden samengebracht na een evacuatie.

Het is de plaats waar :

er wordt gebeld om er zeker van te zijn dat niemand binnen het gebouw heeft kunnen blijven
er worden eerste instructies gegeven over hoe te handelen (terugkeer naar het pand, mensen die niet nodig zijn voor de operatie verlaten het bedrijf, enz.)

De verzamelplaats moet zo worden gekozen dat de nadering van externe hulpdiensten niet wordt belemmerd, dat het voltallige personeel uit de rook wordt gehouden en dat ze worden beschermd tegen de risico's van ontploffingen en vallende materialen of voorwerpen.

Leren van oefeningen

Deze oefeningen zijn verplicht en stellen je bovendien in staat om :

alle in de inrichting aanwezige personen (werknemers, uitzendkrachten, stagiairs en onderaannemers) bewust maken van de noodzaak tot evacuatie
het geluidssignaal herkennen: een specifiek, gestandaardiseerd geluidssignaal (NFS 32001), dat op alle punten hoorbaar en bij iedereen bekend is, zet onmiddellijk en verplicht aan tot evacuatie
controleren of instructies en procedures relevant en actueel zijn. Deze moeten op alle niveaus worden opgehangen en het te volgen gedrag specificeren
zorg voor evacuatietraining zodat iedereen de reflexen aanleert die op een dag levens kunnen redden
bewustmaking van brandrisico's

Een bedrijf kan zijn vermogen om zijn werknemers te evacueren alleen verbeteren door te putten uit de feedback van zijn oefeningen. Onder leiding van de organisator worden waarnemers aangesteld. Zij zullen met name controleren of er niemand is achtergelaten op het terrein en of de procedures zijn gevolgd. De informatie die ze verzamelen is vaak van onschatbare waarde. Het helpt om het systeem te verbeteren en betrouwbaarder te maken.

Dit is een continu verbeteringsproces.

Debriefing ter plaatse: dit is vergelijkbaar met een "exit poll" en geeft de deelnemers een eerste idee van de kwaliteit van de oefening. Het is ook een gelegenheid om iedereen eraan te herinneren hoe belangrijk het is om effectief te kunnen evacueren in het geval van een echt probleem.

Het verslag: dit verslag, dat schriftelijk wordt opgesteld door de organisator van de oefening, maakt een meer diepgaande analyse mogelijk.

Het moet minstens het volgende bevatten:

objectieve observaties van het proces
een herinnering aan wat wordt verwacht
wat is bereikt
een vergelijking met wat er tijdens de vorige oefening is bereikt
sterke punten en gebieden die voor verbetering vatbaar zijn
suggesties voor verbetering (procedure en materialen)

Het rapport moet worden bewaard en op verzoek aan de autoriteiten worden voorgelegd, samen met het veiligheidsregister.